درمان با آرامش؛ بازوی خدمات سلامت در منزل

مهندس هادی راوندی، مدیرعامل شرکت پشتیبان گروه خدمات درمانی عرفان سلامت

هنگامی که نظام سلامت با چالش‌هایی همچون ازدحام مراکز درمانی، افزایش هزینه‌های بستری، سالمندی جمعیت و تغییر سبک زندگی خانواده‌ها مواجه می‌شود، مفهوم جدیدی به نام «درمان در منزل» به‌تدریج عمومیت می‌یابد؛ مسیری که درمان را به‌جای گذر از راهروهای شلوغ بیمارستان، به محیط آشنا و آرام خانه منتقل می‌کند و بیمار بدون مراجعه مکرر به مراکز درمانی، خدماتی را دریافت می‌کند که تا همین چند سال پیش تنها در فضای بیمارستان ممکن بود.

«مرکز درمان با آرامش» به عنوان بازوی خدمات درمان در منزل هلدینگ عرفان سلامت، تلاشی برای توسعه همین مدل متفاوت از مراقبت است؛ مدلی که در آن بیمار بدون نیاز به حضور مداوم در بیمارستان، بتواند بخش مهمی از خدمات درمانی، پرستاری و مراقبتی را در محیط امن خانه دریافت کند. خدماتی که بیش از دو دهه تجربه عملیاتی بیمارستان‌های عرفان در حوزه خدمات تخصصی سلامت را پشتوانه خود دارد؛ از این‌رو «درمان با آرامش» تنها یک مرکز اعزام پرستار نیست، بلکه حلقه‌ای تکمیلی از زنجیره خدمات پزشکی، پرستاری، پاراکلینیکی و مراقبتی است که در قالب مجموعه‌ای ساختاریافته به فضای مراقبت در منزل منتقل شده و تلاش دارد مفهوم «بیمارستان در خانه» را به شکلی حرفه‌ای و قابل اتکا به خانواده‌ها ارائه کند.

پاسخی به نیاز بیماران ایرانی

ایده شکل‌گیری «درمان با آرامش» به مرداد ۱۳۹۷ بازمی‌گردد. زمانی که مدیران هلدینگ عرفان سلامت با مشاهده روندهای جهانی حوزه سلامت و تغییر نیازهای بیماران ایرانی، به این جمع‌بندی رسیدند که بخش مهمی از فرآیند درمان در آینده، از فضای سنتی بیمارستان به محیط خانه منتقل خواهد شد. در آن مقطع، بسیاری از خانواده‌ها پس از ترخیص بیمار از بیمارستان با چالش‌های متعددی مواجه بودند؛ از جمله نبود نیروی پرستاری مطمئن، دشواری جابه‌جایی بیمار، نبود دسترسی سریع به خدمات تخصصی در منزل، نگرانی درباره مراقبت سالمندان یا بیماران مزمن و فشار روحی و مالی ناشی از مراجعات مکرر به مراکز درمانی.

بر همین اساس، هسته نخست این مجموعه با عنوان «پشتیبان ارائه خدمات پرستاری در منزل» با هدف ارائه خدمات درمانی و مراقبتی خارج از بیمارستان شکل گرفت. در ادامه با گسترش مطالعات و بررسی‌های عملیاتی، پس از طی فرایندهای قانونی، نهایتاً در سال ۱۴۰۲ مجوز رسمی مرکز تخصصی خدمات سلامت «درمان با آرامش» دریافت شد.

حلقه تکمیلی زنجیره درمان

مدل فعالیت «درمان با آرامش» صرفاً بر پایه اعزام نیروهای پرستاری تعریف نشده است. این مرکز در واقع به عنوان حلقه‌ای مکمل در زنجیره خدمات سلامت عرفان عمل می‌کند؛ حلقه‌ای که ارتباط میان بیمارستان، بیمار و خانواده را پس از ترخیص یا حتی پیش از بستری حفظ می‌کند. در حال حاضر، بخش قابل توجهی از جذب بیمار در این مجموعه با ارجاع از بیمارستان‌های عرفان نیایش و سعادت‌آباد تأمین می‌شود. بیمارانی که پس از ترخیص از بیمارستان‌های عرفان، همچنان به خدمات درمانی و مراقبتی نیاز دارند. در این موارد، ادامه درمان در منزل علاوه بر مقرون‌به‌صرفه بودن از نظر اقتصادی، آرامش روانی بیشتری برای بیمار و خانواده به ارمغان می‌آورد.

این مرکز همچنین به‌صورت مستقیم از بازار خدمات سلامت در منزل جذب بیمار می‌کند. بیمارانی مانند سالمندان، بیماران مزمن، مادران و نوزادان، بیماران پس از جراحی و افرادی که تمایل دارند بدون مراجعه حضوری به مراکز درمانی، خدمات مورد نیاز خود را در منزل دریافت کنند. این رویکرد باعث شده تا «مرکز درمان با آرامش» هم از پشتوانه درمانی و تخصصی بیمارستان‌های عرفان بهره‌مند باشد و هم در بازار خدمات سلامت خانگی ارائه خدمت کند.

چرا درمان در منزل؟

فلسفه این رویکرد جدید در خدمات درمانی را باید در تحولات جهانی حوزه سلامت جست‌وجو کرد؛ در دهه‌های گذشته، تصور عمومی از درمان، وابسته به حضور فیزیکی در بیمارستان بود، اما با پیشرفت تجهیزات پزشکی قابل حمل، توسعه خدمات دیجیتال و همچنین تغییر رفتار بیماران، این نگاه به تدریج تغییر کرد. امروزه در بسیاری از کشورهای دنیا، بخش مهمی از خدمات درمانی در خانه ارائه می‌شود؛ چون خانه در بسیاری از موارد می‌تواند محیطی امن‌تر، آرام‌تر و حتی مؤثرتر برای فرآیند بهبود بیمار باشد. «درمان با آرامش» بر پایه همین فلسفه شکل گرفته است؛ یعنی انتقال خدمات مراقبتی از بیمارستان به خانه بدون کاهش کیفیت خدمات.

این رویکرد البته مزایای دیگری نیز دارد؛ از جمله آنها کاهش استرس و اضطراب بیمار است. حضور در محیط خانه، در کنار اعضای خانواده و دور از فضای بیمارستانی، می‌تواند تأثیر مستقیمی بر روند بهبود بیمار داشته باشد. این موضوع به‌ویژه در مورد بیماران مزمن یا نیازمند مراقبت‌های طولانی‌مدت همچون سالمندان و کودکان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

مزیت دیگر کاهش ریسک عفونت‌های بیمارستانی است؛ در بسیاری از کشورها، کاهش مواجهه بیماران با عفونت‌های بیمارستانی یکی از مهم‌ترین دلایل ترجیح مراقبت‌های خانگی محسوب می‌شود. بیماران دارای ضعف سیستم ایمنی در محیط خانه در معرض ریسک کمتری قرار می‌گیرند. تداوم مراقبت پس از ترخیص، مزیت دیگر است؛ چراکه بسیاری از بیماران پس از ترخیص از بیمارستان همچنان به مراقبت حرفه‌ای نیاز دارند و در نبود سیستم منسجم مراقبت در منزل، معمولاً با سردرگمی مواجه می‌شوند.

صرفه‌جویی زمانی و اقتصادی از دیگر نکات مثبت مراقبت‌های خانگی است. رفت‌وآمدهای مکرر به مراکز درمانی، به‌ویژه در کلان‌شهری مانند تهران، علاوه بر هزینه‌های مالی، فشار زمانی و روانی قابل توجهی برای خانواده‌ها ایجاد می‌کند. ارائه خدمات در منزل می‌تواند بخش مهمی از این هزینه‌های پنهان را کاهش دهد. «درمان با آرامش» تلاش کرده است این خلأ را با ایجاد فرآیندهای هماهنگ و شبکه‌ای از نیروهای درمانی و مراقبتی پوشش دهد.

تنوع و گستره خدمات درمانی و مراقبتی

یکی از ویژگی‌های اصلی «درمان با آرامش»، تنوع بالای خدمات قابل ارائه در منزل است. این مرکز تلاش کرده است خدمات سلامت را صرفاً به پرستاری محدود نکند و طیف گسترده‌ای از خدمات درمانی، مراقبتی و پاراکلینیکی را به فضای منزل منتقل کند. این مجموعه امکان ارائه خدمات پزشکی در منزل و همچنین ویزیت آنلاین را فراهم کرده است. خدمات پزشکی شامل ویزیت پزشک عمومی و متخصص، مشاوره آنلاین، پیگیری بیماران مزمن،‌ مراقبت پس از جراحی و پایش بیماران سالمند می‌شود.

یکی از اصلی‌ترین حوزه‌های فعالیت «درمان با آرامش»، ارائه خدمات پرستاری در منزل و بیمارستان است. این خدمات شامل پرستار شبانه‌روزی در منزل، کمک‌پرستار، مراقبت از سالمندان، مراقبت از بیماران مزمن، مراقبت‌های پس از ترخیص و مراقبت بیماران نیازمند بستری خانگی می‌شود.

این مرکز بخشی از خدمات درمانی روزمره (پروسیجری) را نیز در منزل ارائه می‌کند؛ خدماتی که پیش‌تر بیماران برای دریافت آن‌ها مجبور به مراجعه حضوری بودند؛ از جمله تزریقات، سرم‌تراپی، پانسمان، تعویض سوند،‌ خدمات زخم، کنترل علائم حیاتی، نوار قلب و اکسیژن‌تراپی است. یکی از نیازهای مهم بیماران، امکان انجام آزمایش بدون مراجعه به آزمایشگاه است. «درمان با آرامش» با همکاری مراکز آزمایشگاهی، خدماتی نظیر نمونه‌گیری خون در منزل، آزمایش‌های روتین، تست‌های تخصصی،‌ آزمایش PCR را ارائه می‌دهد.

این مرکز در مسیر توسعه خدمات درمانی در منزل، همکاری‌هایی را نیز با مراکز تصویربرداری و پاراکلینیکی آغاز کرده است تا فرآیند ارجاع بیماران برای خدماتی مانند سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن، سی‌تی آنژیو،‌ خدمات کلینیک خواب و MRI را به‌صورت هماهنگ و تسهیل‌شده انجام دهد. یکی از حوزه‌های در حال توسعه مجموعه، خدمات ویژه مادر و نوزاد است. این خدمات شامل مراقبت نوزاد، مراقبت مادر پس از زایمان، مشاوره شیردهی، مراقبت کودک و همراهی تخصصی خانواده‌هاست.

ظهور الگوی نوین بیمارستان در خانه

در سال‌های اخیر، در کنار خدمات درمانی در منزل، مفهوم «بیمارستان در خانه»[1] به یکی از ترندهای مهم صنعت سلامت در دنیا تبدیل شده است. این مدل بر پایه این ایده شکل گرفته که بخشی از خدماتی که پیش‌تر صرفاً در بیمارستان قابل ارائه بودند، امروز با کمک تجهیزات قابل حمل، نیروی انسانی تخصصی و سیستم‌های هماهنگ‌کننده، می‌توانند در منزل ارائه شوند.

«درمان با آرامش» نیز تلاش کرده است زیرساخت‌های اولیه این مدل را در ایران توسعه دهد. امکان اعزام پرستار تخصصی، هماهنگی با پزشکان، خدمات شبانه‌روزی، ارتباط با مراکز پاراکلینیک، پشتیبانی تلفنی و لجستیک درمانی باعث شده این مرکز به تدریج به سمت مدل «بیمارستان در خانه» حرکت کند. این موضوع به ویژه در شرایط بحران، بیماری‌های واگیردار، سالمندی جمعیت و افزایش تقاضا برای خدمات غیرحضوری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

پشت‌صحنه یک شبکه هماهنگ درمان

در مجموع ارائه خدمات درمانی در منزل به معنای اعزام یک پرستار نیست؛ پشت هر خدمت مجموعه‌ای از فرآیندهای هماهنگی، برنامه‌ریزی و پشتیبانی وجود دارد. در «درمان با آرامش»، تیم‌های مختلفی درگیر فرآیند خدمت‌رسانی هستند؛ نقطه شروع ارتباط بیمار با مجموعه، واحد پاسخ‌گویی و اپراتوری است. این بخش وظیفه دریافت درخواست‌ها، تریاژ اولیه، هماهنگی نیروها،‌ زمان‌بندی خدمات و پیگیری درخواست‌ها را بر عهده دارد.

شبکه پرستاری مجموعه شامل نیروهای باتجربه در حوزه مراقبت بیماران مزمن، مراقبت خانگیِ ICU، مراقبت از سالمندان، مراقبت از بیماران پس از عمل، خدمات تزریقات و پروسیجر است. در کنار خدمات پرستاری، پزشکان عمومی و متخصص نیز در فرآیند درمان حضور دارند. هدف مجموعه این است که ارتباط میان پزشک، پرستار و خانواده بیمار به صورت منسجم حفظ شود. یکی از بخش‌های کمتر دیده‌شده اما مهم، بخش لجستیک درمانی است. هماهنگی حمل‌ونقل بیمار، تجهیزات پزشکی، اکسیژن، ارتباط با آزمایشگاه و مراکز تصویربرداری، همگی بخشی از فرآیند پشتیبانی خدمات محسوب می‌شوند.

تجربه‌ای فراتر از ارائه خدمت

در بازار خدمات سلامت، کیفیت فنی درمان تنها بخشی از تجربه بیمار است. احساس امنیت، آرامش روانی، اعتماد به تیم درمانی و سهولت ارتباط نیز نقش مهمی در رضایت بیمار دارند. «درمان با آرامش» تلاش کرده است فرآیندهای خود را به گونه‌ای طراحی کند که بیمار و خانواده، علاوه بر دریافت خدمت درمانی، تجربه‌ای مطمئن و آرام داشته باشند؛ برای نمونه، یکی از دغدغه‌های مهم خانواده‌ها، اعتماد به نیروهای اعزامی و اطمینان از کیفیت مراقبت است که با وجود پشتوانه بیمارستانی و ساختار سازمانی مجموعه، این اعتماد ایجاد شده است. پس از ارائه خدمات نیز فرآیند پیگیری رضایت بیمار انجام می‌شود تا کیفیت خدمت، رفتار نیروها و میزان رضایت خانواده‌ها ارزیابی شود.

صنعت درمان در خانه در دنیا یکی از سریع‌ترین بازارهای در حال رشد حوزه سلامت محسوب می‌شود. عواملی مانند سالمندی جمعیت، کوچک‌تر شدن خانواده‌ها، رشد تقاضا برای خدمات VIP، توسعه فناوری‌های پزشکی، ترافیک شهری و افزایش هزینه‌های بستری باعث شده‌اند سرمایه‌گذاری در این حوزه رشد قابل توجهی پیدا کند. در ایران نیز نشانه‌های رشد این بازار به تدریج در حال نمایان‌شدن است و تجربه دوران کرونا تا حدود زیادی نگاه جامعه به درمان در منزل را تغییر داده است. «درمان با آرامش» نیز تلاش کرده است خود را در مسیر ارائه خدمات سلامت در مدل‌های منعطف و بیمارمحور قرار دهد.

چالش‌ها و آینده خدمات درمانی در منزل

با وجود ظرفیت بالای بازار، توسعه این صنعت بدون چالش نیست. یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، تأمین نیروی انسانی حرفه‌ای و آموزش‌دیده است. افزایش تقاضا برای خدمات درمانی در منزل، نیاز به شبکه‌ای گسترده از پرستاران، کمک‌پرستاران و نیروهای درمانی را افزایش می‌دهد. چالش دیگر، ایجاد استانداردهای عملیاتی و حفظ کیفیت خدمات در مقیاس بزرگ است. همچنین فرهنگ‌سازی درباره درمان در منزل، همچنان یکی از موضوعات مهم بازار ایران محسوب می‌شود. بسیاری از خانواده‌ها هنوز بخش زیادی از درمان را صرفاً در قالب مراجعه به بیمارستان تصور می‌کنند. با این حال، روندهای جهانی و تغییر رفتار بیماران نشان می‌دهد که این رویکرد به تدریج به یکی از ارکان مهم نظام سلامت آینده تبدیل خواهد شد.

به‌ویژه آنکه یکی از عوامل توسعه این خدمت در دنیا، فناوری است. ویزیت آنلاین، پرونده سلامت دیجیتال، مانیتورینگ بیماران، سیستم‌های هماهنگی نیروها و خدمات دیجیتال سلامت، همگی در حال تغییر ساختار سنتی درمان هستند. «درمان با آرامش» نیز در مسیر توسعه خود، به دنبال گسترش زیرساخت‌های دیجیتال و افزایش هماهنگی میان بخش‌های مختلف خدمات درمانی است. راه‌اندازی کانال‌های ارتباطی دیجیتال، توسعه خدمات آنلاین، ارتباط سریع‌تر میان بیمار و اپراتورها و تسهیل فرآیند ارجاع از جمله مسیرهایی است که این مجموعه دنبال می‌کند.

در شرایطی که نظام سلامت ایران به سمت افزایش خدمات غیرحضوری، کاهش بستری‌های غیرضروری و توسعه مراقبت‌های مزمن حرکت می‌کند، مراکزی مانند «درمان با آرامش» می‌توانند نقش مهمی در افزایش دسترسی‌پذیری خدمات درمانی ایفا کنند و مدلی از مراقبت را ارائه دهند که در آن بیمار، خانواده، پزشک، پرستار و بیمارستان در یک زنجیره هماهنگ قرار گیرند.

«درمان با آرامش» را می‌توان تلاشی برای بازتعریف بخشی از خدمات سلامت در ایران دانست؛ تلاشی که می‌خواهد فاصله میان بیمارستان و خانه را کاهش دهد و بخشی از مراقبت‌های درمانی را با کمک فناوری، نیروی انسانی تخصصی و مدل‌های نوین مراقبت، به محیطی امن‌تر و آرام‌تر، یعنی محل زندگی بیمار، منتقل کند. پشتوانه تخصصی بیمارستان‌های عرفان، تجربه چندساله در حوزه درمان، شبکه خدمات پرستاری و مراقبتی و حرکت به سمت مدل‌های نوین درمان خانگی، این مجموعه را به یکی از بازیگران قابل توجه حوزه درمان در خانه تبدیل کرده است.

[1] - Hospital at Home.